Sıkça Sorulan Sorular
SGK teşviklerinden idari para cezasına, iş kazası bildiriminden ücret, tazminat ve emekliliğe kadar işverenlerin karşılaştığı soruların kanun, yönetmelik ve SGK genelgelerine dayanan yanıtları.
Teşvik
SGK istihdam teşviki nedir?
SGK istihdam teşvikleri, işverenin çalışanları için ödemesi gereken sigorta primlerinin bir kısmının ya da tamamının, kanunda belirtilen şartların sağlanması hâlinde Hazine, ilgili bakanlık bütçesi veya İşsizlik Sigortası Fonu tarafından karşılandığı desteklerdir. Amaç, istihdam maliyetini düşürerek yeni işe alımları ve kayıtlı çalışmayı özendirmektir.
Hangi çalışanım için hangi teşvikten yararlanabilirim?
Yararlanılabilecek teşvik; çalışanın niteliğine (yaşı, cinsiyeti, engellilik durumu, mesleki belgesi, Türkiye İş Kurumu kaydı ve işe alınmadan önceki sigortalılık durumu gibi), işyerinin özelliklerine ve dönemin şartlarına göre değişir. Aynı çalışan için birden çok teşvikin şartı sağlanabilir; bu durumda işverene en yüksek tutarı sağlayan seçenek seçilmelidir.
Aynı çalışan için birden fazla teşvikten aynı anda yararlanabilir miyim?
Bazı teşvikler aynı ay için birlikte uygulanabilir. 5510 sayılı Kanunun 81 inci maddesindeki prim indirimi başka bir prim desteğiyle aynı dönem için birlikte uygulandığında önce bu indirim uygulanır; örneğin 4447 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesindeki destek, bu indirimden sonra kalan işveren hissesi üzerinden hesaplanır. Bazı teşviklerin kendi hükmünde ise, yararlanılan ayda aynı sigortalı için başka bir teşvik, destek veya indirimden yararlanılamayacağı belirtilir. Birden fazla teşvikin şartı sağlanıyorsa, birlikte uygulanabilenler de dikkate alınarak en yüksek tutarı sağlayan seçenek seçilmelidir.
Geçmişte kaçırdığım teşvikleri geri alabilir miyim?
Kural olarak hayır. 5510 sayılı Kanunun ek 17 nci maddesine göre 1 Mayıs 2021'den bu yana, yararlanılabileceği hâlde yararlanılmayan aylar için geriye yönelik teşvikten yararlanılamaz; yararlanılmış bir teşvik de sonradan başka bir teşvikle değiştirilemez. SGK'nın 2021/16 sayılı Genelgesine göre yatırım teşvik belgesi, Ar-Ge ve tasarım ile kültür yatırımı teşviklerinde, işyeri tescili, sisteme tanımlama veya bilgilendirme idareden kaynaklanan nedenlerle yapılamamış ya da gecikmişse geriye yönelik talepler işleme alınır. HRPlatform geçmiş dönemleri tarayarak kaçırılan tutarı dönem dönem gösterir; bu tutar geri alınamayan kaybı ifade eder ve aynı kaybın sonraki aylarda yaşanmaması için kullanılır.
Başlıca SGK istihdam teşvikleri nelerdir?
Başlıcaları şunlardır: 5510 sayılı Kanunun 81 inci maddesindeki prim indirimi (imalat sektöründe 31 Aralık 2026'ya kadar 5 puan, diğer sektörlerde 2 puan); ilave istihdam şartıyla işe alınan genç, kadın ve mesleki belge sahibi çalışanlar için 4447 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesindeki teşvik; engelli çalışanlar için 4857 sayılı Kanunun 30 uncu maddesindeki teşvik ve yatırım teşvik belgesi kapsamındaki yatırımlarla istihdam edilenler için 5510 sayılı Kanunun ek 2 nci maddesindeki prim desteği. Her teşvikin kendine özgü şartları ve uygulama süresi vardır.
Teşvik tutarı nasıl hesaplanır?
Teşvik tutarı, ilgili teşvikin hükmüne göre çalışanın prime esas kazancı ya da prime esas kazanç alt sınırı üzerinden, kanunda öngörülen oran veya tutara göre hesaplanır; oranlar ve tutarlar dönemin yürürlükteki yasal parametrelerine göre değişir. Her teşvik farklı hesaplandığından, en avantajlı seçeneğin her dönem için ayrıca belirlenmesi gerekir.
Vizite (İstirahat Raporu Takibi)
Çalışılmadığına dair bildirim nedir?
Hizmet akdiyle çalışan (4/a) bir sigortalı istirahat raporu aldığında işveren, istirahatli olduğu dönemde sigortalının işyerinde çalışıp çalışmadığını SGK'ya elektronik ortamda bildirir; bu bildirime çalışılmadığına dair bildirim denir (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.40/9). Aylık prim ve hizmet belgesinde eksik gün nedeni olarak "01-İstirahat" bildirilmesi de bu bildirim yerine geçer. Geçici iş göremezlik ödeneği kural olarak bu bildirim yapıldıktan sonra ödenir; yatarak tedavi süreleri gibi bazı hâllerde bildirim aranmaz (2016/21 sayılı Genelge).
Çalışılmadığına dair bildirim ne zamana kadar yapılmalıdır?
Bildirim, istirahatin sona erdiği aya ait aylık prim ve hizmet belgesinin (muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin) verilme süresi içinde yapılır; ücreti takvim ayına göre ödenen sigortalılarda bu süre, istirahatin sona erdiği ayı izleyen ayın 26'sında dolar (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.40/9 ve m.102). Birden fazla aya sarkan raporlarda istirahatin bittiği ay esas alınır.
Çalışılmadığına dair bildirim yapılmazsa ne olur?
Bildirim yapılmadıkça geçici iş göremezlik ödeneği bildirim süresi dolana kadar ödenmez; süre dolduktan sonra ödenek, aylık prim ve hizmet belgesinde istirahat süresiyle bağdaşmayan prim günü (örneğin 30 gün) bildirilmemişse ödenir. Bildirim hiç yapılmazsa sigortalı başına aylık asgari ücretin yarısı, süresinden sonra yapılırsa onda biri tutarında idari para cezası uygulanır (5510 sayılı Kanun m.102/1-i). SGK'nın 2016/21 sayılı Genelgesine göre ceza her istirahat raporu için ayrı uygulanır ve ceza tebligatı postaya verilene kadar yapılan bildirim geç bildirim sayılır.
İstirahat raporlarını tek tek takip etmek zorunda mıyım?
Vizite aboneliği açıldıktan sonra HRPlatform, çalışanların istirahat raporlarını her gün SGK kayıtlarından okur. Otomatik karar ayarı açıkken (varsayılan), çalışanın işyerindeki çalışma dönemine göre "Çalışmadı" ya da "Personelim Değil" bildirimi kullanıcı onayı beklenmeden yapılır; "Çalıştı" beyanı ise yalnız kullanıcı onayıyla ve rapor rapor verilir. Süresi geçmiş ya da son bildirim gününe bir veya iki iş günü kalmış raporlar için her sabah e-postayla uyarı gönderilir; mahsuplaşma (işverenin sigortalıya ödediği geçici iş göremezlik ödeneğinin SGK'ya olan borcundan düşülmesi) da takip edilir.
İdari Para Cezası
SGK idari para cezası hangi durumlarda kesilir?
İşe giriş veya işten ayrılış bildirgesinin süresinde verilmemesi, aylık prim ve hizmet belgesinin (muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin) geç verilmesi ve çalışılmadığına dair bildirimin süresinde yapılmaması gibi durumlarda 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesine göre idari para cezası uygulanır. İş kazasının süresinde bildirilmemesinin cezası ise 6331 sayılı Kanunun 26 ncı maddesinde düzenlenir ve SGK tarafından uygulanır.
İşe giriş bildirgesini geç verirsem ne kadar ceza öderim?
5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesine göre süresinde verilmeyen işe giriş bildirgesi için her sigortalı başına asgari ücret tutarında idari para cezası uygulanır. Bildirgenin verilmediği mahkeme kararı, SGK denetimi, diğer kamu idarelerinin denetimi ya da bankalardan ve kamu kurumlarından alınan bilgi ve belgelerle anlaşılırsa ceza asgari ücretin iki katıdır; aynı işyerinde bir yıl içinde bu yollardan biriyle yeniden anlaşılırsa beş katı uygulanır. Bildirge süre bitiminden sonraki 30 gün içinde kendiliğinden verilir ve ceza tebliğden sonraki 15 gün içinde ödenirse ceza dörtte bir oranında uygulanır.
İdari para cezasına itiraz edebilir miyim veya indirim var mı?
Ceza, tebliğden itibaren 15 gün içinde ödenir ya da aynı süre içinde SGK'ya itiraz edilir; itiraz takibi durdurur. İtirazı reddedilen işveren, ret kararının tebliğinden itibaren 30 gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Ceza, itiraz edilmeden veya dava açılmadan önce tebliğden itibaren 15 gün içinde peşin ödenirse dörtte üçü tahsil edilir; peşin ödeme dava açma hakkını ortadan kaldırmaz. Ayrıca işe giriş ve işten ayrılış bildirgesi gibi bazı bildirgeler süre geçtikten sonra 30 gün içinde kendiliğinden verilir ve ceza 15 gün içinde ödenirse ceza dörtte bir oranında uygulanır (5510 sayılı Kanun m.102).
Ceza kesilmeden önce riski görebilir miyim?
HRPlatform, SGK kayıtlarındaki işe giriş ve işten ayrılış bildirgelerini, aylık prim ve hizmet belgelerini ve çalışılmadığına dair bildirimleri tarar; süresinde yapılmamış bildirimler için uygulanacak idari para cezasını, ceza tebliğ edilmeden önce yasal dayanağı ve hesaplanan tutarıyla gösterir. Böylece ödeme veya itiraz kararı önceden hazırlanabilir.
İş Kazası
İş kazası SGK'ya kaç gün içinde bildirilir?
İşveren, hizmet akdiyle çalışan (4/a) sigortalının geçirdiği iş kazasını o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle bildirir (5510 sayılı Kanun m.13; 6331 sayılı Kanun m.14). Süre iş günü olarak hesaplandığından cumartesi, pazar ve resmî tatil günleri sayılmaz. Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse süre, kazanın öğrenildiği tarihten başlar.
İş kazası bildirimi yapılmazsa ne olur?
Bildirim süresinde yapılmazsa, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden tahsil edilir (5510 sayılı Kanun m.21). Ayrıca 6331 sayılı Kanunun 26 ncı maddesine göre SGK idari para cezası uygulanır; ceza tutarı işyerindeki çalışan sayısına ve tehlike sınıfına göre değişir. HRPlatform, sağlık kuruluşlarının SGK'ya bildirdiği vakaları her gün işverenin bildirimleriyle karşılaştırır; bildirilmemiş vakayı son bildirim günüyle gösterir ve e-postayla uyarır.
Hangi olaylar iş kazası sayılır?
5510 sayılı Kanunun 13 üncü maddesine göre iş kazası; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderildiğinde asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda veya işverenin sağladığı taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen ya da sonradan bedenen veya ruhen engelli hâle getiren olaydır.
Asgari İşçilik
Asgari işçilik nedir?
Asgari işçilik, işin yürütülmesi için gerekli olan en az işçilik tutarıdır. SGK, özellikle ihale konusu işler ile özel nitelikteki inşaat işlerinde yeterli işçiliğin bildirilip bildirilmediğini araştırır (5510 sayılı Kanun m.85).
Asgari işçilik hesabı nasıl yapılır?
SGK'nın araştırmasında ihale konusu işlerde katma değer vergisi hariç toplam istihkak tutarına, özel nitelikteki inşaatlarda ise yapı ruhsatındaki alan ile birim maliyet bedelinin çarpımıyla bulunan inşaat maliyetine, işin türüne göre Asgari İşçilik Tespit Komisyonunca belirlenen oranın %25 eksiği uygulanır (Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği m.110 ve m.111). Tescil edilmemiş ya da hiç işçilik bildirilmemiş işlerde oran eksiltilmez. Bildirilen işçilik bu tutarın altında kalırsa aradaki fark eksik işçilik sayılır.
Eksik işçilik tespit edilirse ne olur?
Eksik bildirilen işçilik tutarı üzerinden hesaplanan prim, gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte bir ay içinde ödenmek üzere işverene tebliğ edilir (5510 sayılı Kanun m.85). Eksik işçilik SGK denetim elemanlarınca tespit edilirse ayrıca, eksik işçilik tutarının mal edildiği her ay için aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır (m.102/1-d). HRPlatform, yürürlükteki oranlarla asgari işçilik tutarını hesaplar ve SGK'ya bildirilen işçilikle karşılaştırarak eksik işçilik riskini önceden gösterir.
Ücret ve Tazminat
Brüt maaştan net maaş nasıl hesaplanır?
Brüt ücretten sigortalı payı SGK primi, işsizlik sigortası işçi payı, gelir vergisi (yıl içinde biriken matrah üzerinden) ve damga vergisi düşülerek net ücret bulunur. 2022'den bu yana ücretin asgari ücrete isabet eden kısmı gelir vergisinden ve damga vergisinden istisnadır. Oranlar ve gelir vergisi dilimleri, dönemin yürürlükteki parametrelerine göre uygulanır.
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
1475 sayılı İş Kanununun yürürlükte kalan 14 üncü maddesine göre kıdem tazminatı, her tam hizmet yılı için 30 günlük ücret tutarında ödenir; bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır. Hesaba, ücrete ek olarak işçiye sağlanan para ve parayla ölçülebilen menfaatler de katılır (giydirilmiş ücret). Bir hizmet yılı için ödenecek tutar, en yüksek devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini (kıdem tazminatı tavanı) geçemez. Tazminat, iş sözleşmesinin bu maddede sayılan hâllerde sona ermesinde ve en az bir tam yıllık kıdem varsa ödenir. Kıdem tazminatından SGK primi ve gelir vergisi kesilmez; yalnız damga vergisi kesilir.
İhbar tazminatı hangi durumda ödenir?
4857 sayılı İş Kanununun 17 nci maddesine göre belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek isteyen taraf, durumu karşı tarafa önceden bildirmelidir. Bildirim süresi, işçinin kıdemine göre altı aydan az ise iki hafta, altı ay ile bir buçuk yıl arasında dört hafta, bir buçuk yıl ile üç yıl arasında altı hafta, üç yıldan fazla ise sekiz haftadır; bu süreler asgari olup sözleşmeyle artırılabilir. Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında ihbar tazminatı öder; hesapta ücrete ek olarak sağlanan para ve parayla ölçülebilen menfaatler de dikkate alınır.
Kullanılmayan yıllık izin ücreti ne zaman ödenir?
İş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde, işçinin hak kazanıp kullanmadığı yıllık izin sürelerinin ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden işçiye veya hak sahiplerine ödenir (4857 sayılı İş Kanunu m.59). Yıllık izin ücretinin hesabında fazla çalışma ücretleri, primler ve sosyal yardımlar dikkate alınmaz (m.57 ve m.50). Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez (m.53).
Emeklilik
Emeklilik için hangi şartlar gerekir?
Emeklilik şartları, ilk sigortalılık tarihine ve statüye göre değişir. Statüler: 4/a (hizmet akdiyle çalışanlar, eski SSK), 4/b (kendi adına bağımsız çalışanlar, eski Bağ-Kur), 4/c (kamu görevlileri, eski Emekli Sandığı). 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 1 Ekim 2008 ve sonrasında ilk defa sigortalı olanlarda yaşlılık aylığı için kural olarak yaş ve prim ödeme gün sayısı şartları birlikte aranır (5510 sayılı Kanun m.28); daha önce sigortalı olanlara geçiş hükümleri uygulanır ve bu hükümlerde sigortalılık süresi şartı da bulunabilir.
EYT (emeklilikte yaşa takılanlar) nedir?
EYT, 7438 sayılı Kanunla 2023'te 5510 sayılı Kanuna eklenen geçici 95 inci maddeyle getirilen düzenlemedir. İlk defa 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanlar, statülerine göre aranan yaş dışındaki şartları (sigortalılık süresi, prim ödeme gün sayısı veya hizmet süresi) sağlıyorsa yaş şartı aranmaksızın emekli olabilir. Bu düzenlemeye dayanılarak geriye dönük ödeme yapılmaz.
Emekli aylığım ne kadar olur?
Yaşlılık aylığı, ortalama aylık kazancın aylık bağlama oranıyla çarpılmasıyla bulunur; aylık bağlama oranı, toplam prim ödeme gün sayısının her 360 günü için %2'dir ve %90'ı geçemez (5510 sayılı Kanun m.29). 5510 sayılı Kanundan önceki sürelerin aylığı önceki kanun hükümlerine göre ayrıca hesaplanır ve kısmî aylıklar toplanır (geçici m.2); bu nedenle tutar, ilk sigortalılık tarihine ve statüye göre değişir. HRPlatform'un Emeklilik modülü, 4/a, 4/b ve 4/c statülerinde emeklilik tarihini ve tahminî aylığı hesaplar.
Sorgulamalar ve Destekler
Asgari ücret desteği nedir?
Asgari ücret desteği, belirli bir yıl için kanunla getirilen ve İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanan bir destektir: işverenin bildirdiği sigortalıların, kanundaki sınırlar içinde kalan prim ödeme gün sayısı kanunda belirlenen günlük tutarla çarpılır ve bulunan tutar işverenin SGK'ya ödeyeceği sigorta primlerinden mahsup edilir. Aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresinde verilmemesi, primlerin yasal süresinde ödenmemesi veya SGK'ya borç bulunması hâlinde destekten yararlanılamaz; borcu tecil, taksitlendirme ya da yapılandırma kapsamında olanlar bu süre boyunca yararlanabilir. 2026 yılı için düzenleme 5510 sayılı Kanunun geçici 112 nci maddesindedir. HRPlatform'da SGK'nın yıl ve ay bazındaki destek dökümü listelenir.
İşe giriş ve çıkış kayıtlarımı nasıl sorgularım?
İşe giriş ve işten ayrılış kayıtları SGK'nın işveren sistemleri üzerinden sorgulanır. HRPlatform'da çalışanın T.C. kimlik numarasıyla işyerindeki bütün işe giriş ve işten ayrılış kayıtları SGK'dan alınır; her kaydın resmî işe giriş veya işten ayrılış bildirgesi önizlenir ve PDF olarak indirilir.
Kendi firmanızla deneyin
Kayıt ücretsizdir; kredi kartı istenmez. Firmanızı ve e-Bildirge giriş bilgilerinizi ekledikten sonra çalışan listeniz ve SGK kayıtlarınız okunmaya başlar.